5 denkfouten die je keuzes kunnen beïnvloeden

Mensen zijn rationele wezens. Elke dag maken we duizenden rationele beslissingen. Dit begint ‘s ochtends al bij de keuze voor een ontbijt tot aan de keuze voor een studie die echt bij je past. Kies ik vandaag voor een boterham met kaas of toch liever voor yoghurt met muesli en vers fruit? En past de studie sociologie nu echt wel zo goed bij mij? Of wil ik later toch liever in en hotelwerken en kies ik dus voor de studie Hogere Hotelschool?

Wat is dat dan, een denkfout?
Uit onderzoek blijkt dat je allerlei denkfouten maakt bij het maken van keuzes. Een denkfout, ook wel cognitieve fout of cognitieve bias, is een irrationele en of een onjuiste gedachtegang of redene
ring. Je trekt een foute conclusie over iets. Dit kan je bewust of onbewust doen. Zo’n denkfout kan ook voorkomen bij een keuze voor een studie. Hieronder worden veel voorkomende denkfouten weergegeven die jou bewust of onbewust kunnen beïnvloeden bij het maken van een keuze.

Een veel voorkomende denkfout is de Confirmation bias. Dit houdt in dat iemand alleen informatie zoekt die zijn of haar opvatting over iets ondersteunt. Dus wanneer jij denkt dat de studie bedrijfskunde goed bij jou past, dan zoek je alleen naar informatie die dat bevestigt. Je gaat heel het internet af op zoek naar informatie die je keuze voor de studie bedrijfskunde bevestigt. Daarnaast negeer je de (negatieve) informatie over de studie die ervoor kan zorgen dat je toch niet moet kiezen voor de studie.

Ook het Bandwagon effect is een veel voorkomende denkfout. Dit houdt in dat hoe meer mensen een bepaalde mening hebben, hoe groter de kans is dat jij die mening overneemt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de situatie dat veel mensen in jouw omgeving zeggen dat de studie geneeskunde goed bij jou past. Hierdoor kan je studiekeuze worden beïnvloed. Dit kan ervoor zorgen dat jij je focust op de studie geneeskunde zonder dat je echt goed bij jezelf bent nagegaan of die studie goed bij je past.

Overconfidence, oftewel zelfoverschatting, is ook een veelvoorkomende denkkronkel. Deze denkkronkel beïnvloedt onze beslissingen bij het maken van keuzes. Dit komt omdat we snel onze eigen kennis en informatie overschatten. We laten het na om harder ons best te doen voor het maken van een goede beslissing, omdat we volop vertrouwen op de informatie die we al hebben en op onze eigen kennis. Je overschat je eigen kennis en of kunnen, waardoor je niet meer verder zoekt naar alternatieven. Hierbij kan je bijvoorbeeld denken aan iemand die vol vertrouwen zegt dat hij voldoet aan de zware toelatingseisen voor het conservatorium in Amsterdam en dus stopt met zoeken naar een alternatieve studie, want hij is ervan overtuigd dat hij zal worden aangenomen op het conservatorium.

Tegenover het overschatten van je eigen kennis en of kunnen staat het begrip onderwaardering. Dit is een denkfout waarbij iemand positieve informatie wegfiltert en alleen negatieve informatie over zijn of haar prestaties of kwaliteiten serieus neemt.

En als laatste, is er het bekende struisvogel-effect. Ook wel bekend als: “je kop in het zand steken”. Wanneer je je in de situatie bevindt waarin je niet weet wat je moet studeren, en je hebt ook geen idee hoe je erachter gaat komen, dan doe je gewoon alsof je geen studiekeuze hoeft te maken. Je doet alsof het probleem, of de keuze voor een studie, er niet is.

Denkfouten beïnvloeden dus bewust of onbewust de manier waarop je een keuze maakt. Dit geldt dus ook bij het kiezen van studie. Het is handig om ervoor te zorgen dat je de denkfouten kan herkennen bij jezelf. Ga bij jezelf eens na of je keuzes maakt aan de hand van een van bovenstaande denkfouten. En, herken je er eentje bij jezelf? Wanneer je jezelf erop kan betrappen dat je je keuzes laat beïnvloeden door een denkfout, kan je hier tijdig tegenin gaan door je bewust te zijn van de denkfout. Neem deze denkfouten mee bij het maken van een volgende keuze. Wie weet kan je jezelf erop betrappen.

– geschreven door Elma Keijzer